به گزارش تارانیوز، محمدعلی ابراهیم‌زاده موسوی، رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، صبح امروزدر نشست خبری با اصحاب رسانه اظهار کرد: این مجموعه نخستین مرکز آموزش عالی کشاورزی کشور به شمار می‌رود که در سال ۱۲۷۹ تأسیس شد و در نخستین سال‌های فعالیت خود، تنها دانشکده کشاورزی ایران بود.

وی افزود: مأموریت اولیه این مجموعه، انتقال دانش روز کشاورزی جهان به کشور بود؛ مسیری که در طول بیش از یک قرن ادامه یافته، اما نیازهای امروز کشور و تحولات جهانی، مأموریت دانشگاه‌ها را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.

عبور از دانشگاه آموزش‌محور به دانشگاه ثروت‌آفرین

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به تغییر نسل دانشگاه‌ها در جهان گفت: دانشگاه‌های پیشرو دیگر تنها بر آموزش، تربیت نیروی انسانی، تولید مقاله و پژوهش متمرکز نیستند؛ بلکه به سمت دانشگاه‌های نسل چهارم و پنجم حرکت کرده‌اند؛ دانشگاه‌هایی که چرخه تولید دانش، توسعه فناوری، نمونه‌سازی، تجاری‌سازی و تولید ثروت را در ارتباط با جامعه و بخش خصوصی تکمیل می‌کنند.

ابراهیم‌زاده موسوی ادامه داد: دانش تولیدشده در دانشگاه باید از مقاله و آزمایشگاه عبور کند، به محصول و نمونه فناورانه برسد و با مشارکت بخش خصوصی در بازار حضور پیدا کند. ارزش افزوده واقعی زمانی ایجاد می‌شود که دانش دانشگاهی به راه‌حل عملیاتی برای مسائل جامعه و اقتصاد تبدیل شود.

وی نگاه محدود به مأموریت دانشگاه را یکی از موانع جدی دانست و بیان کرد: همچنان در بخش‌هایی از کشور، دانشگاه صرفاً محل آموزش و انتشار مقاله تلقی می‌شود، در حالی که دانشگاه امروز باید در حل مسائل کلان ملی نقش مؤثر داشته باشد؛ به‌ویژه در حوزه‌ای مانند امنیت غذایی که در بسیاری از کشورها بخشی از امنیت ملی محسوب می‌شود.

 امنیت غذایی؛ مسئله‌ای فراتر از تولید محصولات کشاورزی

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به تجربه بحران‌های جهانی در سال‌های گذشته گفت: رویدادهایی مانند جنگ اوکراین، نوسان‌های شدید قیمت، اختلال در زنجیره تأمین و کمبود مواد غذایی، حتی کشورهای قدرتمند اقتصادی و سیاسی را به بازنگری در سیاست‌های غذایی وادار کرد.

ابراهیم‌زاده موسوی افزود: کشورها به این واقعیت رسیده‌اند که وابستگی در حوزه غذا می‌تواند به بحران اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تبدیل شود. ایران نیز با توجه به فشارها و تهدیدهای خارجی، بیش از هر زمان دیگری به امنیت غذایی پایدار، تاب‌آور، سالم، کافی و قابل دسترس نیاز دارد.

وی با اشاره به افزایش تولیدات کشاورزی کشور پس از انقلاب اسلامی گفت: میزان تولید محصولات غذایی ایران از حدود ۲۵ میلیون تن پیش از انقلاب به نزدیک ۱۳۰ میلیون تن در سال‌های اخیر رسیده است، اما همچنان در بخشی از محصولات نهایی و نهاده‌های تولید کشاورزی وابستگی وجود دارد و فاصله قابل‌توجهی میان ظرفیت‌های موجود و میزان بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها دیده می‌شود.

کشاورزی باید به شغلی سودآور تبدیل شود

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با تأکید بر ظرفیت بالای افزایش بهره‌وری در کشاورزی اظهار کرد: با بهره‌گیری از دانش، فناوری، اصلاح نهاده‌ها و مدیریت صحیح، می‌توان با منابع فعلی، میزان تولید غذا را به‌طور معناداری افزایش داد. این موضوع یک شعار نیست، بلکه بر مبنای تجربه‌های علمی و الگوهای عملیاتی قابل اثبات است.

ابراهیم‌زاده موسوی افزود: کشاورزی زمانی می‌تواند به حفظ جمعیت در روستاها، افزایش درآمد تولیدکنندگان و پایداری تولید کمک کند که به حرفه‌ای سودآور تبدیل شود. کشاورز باید اطمینان داشته باشد که با استفاده از فناوری و افزایش بهره‌وری، درآمد و ثروت بیشتری از فعالیت خود به دست می‌آورد.

وی ادامه داد: گفت‌وگو درباره بهره‌وری در همایش‌ها و انتشار مقاله به‌تنهایی برای کشاورز و بهره‌بردار ملموس نیست؛ دانشگاه باید نمونه‌های واقعی، مزرعه‌های الگویی و مدل‌های موفق تولید را در عرصه ایجاد کند تا امکان مشاهده و تکرار آن‌ها فراهم شود.

 دهکده نوآوری برای اتصال دانش، سرمایه و مزرعه

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران از آغاز طراحی و توسعه «اکوسیستم یا دهکده نوآوری کشاورزی، امنیت غذایی و زیستی» خبر داد و گفت: این برنامه از سال گذشته با هدف پیوند دادن دانش دانشگاهی، توان استادان و دانشجویان، پژوهش‌های کاربردی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی آغاز شده است.

ابراهیم‌زاده موسوی بیان کرد: مأموریت محوری دانشکدگان، ایجاد بستری است که در آن دانشگاه بتواند راه‌حل‌ها و فناوری‌های خود را به الگوهای اجرایی تبدیل کند و بخش خصوصی نیز در توسعه و تکثیر این الگوها مشارکت داشته باشد.

وی ابراز امیدواری کرد که ظرف سه تا چهار سال آینده، الگوهای عملیاتی در بخش‌های مختلف کشاورزی و منابع طبیعی به مرحله ارائه برسد و افزود: در حوزه باغبانی می‌توان نسخه‌های عملیاتی برای کاهش مصرف آب، افزایش عملکرد تولید و ارتقای ارزش اقتصادی تولیدات باغی ارائه داد.

دبیرخانه پازل امنیت غذایی در دانشکدگان کشاورزی

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، امنیت غذایی را پازلی بزرگ با اجزای متعدد توصیف کرد و گفت: محصولات زراعی، باغی، دام سبک و سنگین، شیلات، جنگل، مرتع، بیابان، مدیریت آب، خاک، نهاده‌ها، فرآوری، تجارت و زنجیره تأمین، قطعات مختلف این پازل هستند و برای هر بخش باید الگویی علمی و قابل اجرا تدوین شود.

ابراهیم‌زاده موسوی افزود: قرار است دبیرخانه این موضوع برای شورای امنیت غذایی کشور در دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران مستقر شود تا دانشگاه بتواند در ساماندهی علمی و تدوین الگوهای اجرایی نقش خود را ایفا کند.

وی تأکید کرد: حل مسائل امنیت غذایی، وظیفه یک دانشگاه یا یک دستگاه نیست و باید تقسیم کار ملی میان دانشگاه‌ها، بهره‌برداران، بخش خصوصی، نهادهای سیاست‌گذار و دستگاه‌های اجرایی شکل بگیرد. هدف این است که کشور طی یک دوره حدود ۱۰ ساله، برای همه اجزای امنیت غذایی، راهکارهای علمی و الگوهای عملیاتی در اختیار داشته باشد.

آب و خاک، هزینه پنهان توسعه کشاورزی

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با بیان اینکه توسعه کشاورزی در دهه‌های گذشته عمدتاً با هدف افزایش تولید و خودکفایی پیگیری شده است، گفت: این مسیر در مواردی به قیمت آسیب دیدن منابع پایه، به‌ویژه آب و خاک، تمام شده و اکنون باید الگوی توسعه کشاورزی را اصلاح کرد.

ابراهیم‌زاده موسوی افزود: مجموع اراضی قابل کشت کشور حدود ۱۶ تا ۱۷ میلیون هکتار است که سالانه حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیون هکتار آن زیر کشت می‌رود و با این سطح، نزدیک به ۱۳۰ میلیون تن محصولات غذایی تولید می‌شود.

وی ادامه داد: در شیوه‌های نوین تولید گندم در جهان، برای تولید هر تن محصول حدود ۹۰۰ تا دو هزار لیتر آب مصرف می‌شود و این میزان نیز در حال کاهش است، اما مصرف آب در ایران همچنان بالاتر از استانداردهای مورد انتظار است؛ بنابراین حرکت به سمت کاهش مصرف آب و افزایش عملکرد، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به وضعیت باغبانی کشور اظهار کرد: حدود دو میلیون هکتار از اراضی ایران زیر کشت محصولات باغی قرار دارد که نزدیک به ۲۴ میلیون تن محصول تولید می‌کند و مصرف آب این بخش حدود ۲۰ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود.

ابراهیم‌زاده موسوی تصریح کرد: با استفاده از الگوهای نوین، می‌توان همین سطح تولید یا حتی تولید بیشتر را با مصرف آب کمتر محقق کرد. امنیت غذایی پایدار فقط به معنای افزایش تولید نیست؛ بلکه حفظ منابع پایه برای نسل‌های آینده نیز بخش جدایی‌ناپذیر آن است.

۶۵ میلیون هکتار بیابان؛ تهدید یا ظرفیت تولید

وی با اشاره به وجود حدود ۶۵ میلیون هکتار بیابان در کشور گفت: عرصه‌های بیابانی نباید صرفاً تهدید تلقی شوند. در بسیاری از کشورها، مدیریت علمی بیابان علاوه بر تثبیت شن‌های روان و کنترل گردوغبار، به ایجاد فرصت برای تولید خوراک دام و محصولات گیاهی منجر شده است.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران افزود: دانشگاه‌ها باید از تولید دانش صرف عبور کنند و برای عرصه‌هایی مانند بیابان، جنگل، مرتع و منابع طبیعی، راه‌حل‌های اجرایی و الگوهای تولیدی متناسب با شرایط سرزمینی ارائه دهند.

 ارزش هر تن غذای ایرانی، نصف میانگین جهانی

ابراهیم‌زاده موسوی با اشاره به ضرورت اصلاح زنجیره ارزش غذا اظهار کرد: در جهان حدود ۹ میلیارد تن مواد غذایی تولید می‌شود که در زنجیره ارزش خود نزدیک به ۱۸ تا ۱۹ هزار میلیارد دلار ثروت ایجاد می‌کند؛ به بیان دیگر، هر تن غذای تولیدی در جهان به‌طور میانگین حدود دو هزار دلار ارزش‌آفرینی دارد.

وی افزود: در ایران ارزش اقتصادی ایجادشده از هر تن محصول غذایی حدود یک هزار دلار برآورد می‌شود که تقریباً نصف میانگین جهانی است. این فاصله نشان می‌دهد کشور در بخش‌های فرآوری، بسته‌بندی، تجارت، بازاررسانی، مدیریت زنجیره تأمین و توزیع، ظرفیت گسترده‌ای برای رشد دارد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ادامه داد: ارزش زنجیره غذایی تنها در مزرعه و تولید ماده خام شکل نمی‌گیرد؛ این ارزش از مرحله نهاده، تولید، فرآوری و حمل‌ونقل تا تجارت و رسیدن محصول به دست مصرف‌کننده ایجاد می‌شود.

ابراهیم‌زاده موسوی تأکید کرد: ضعف در مدیریت زنجیره ارزش باعث می‌شود کشاورز به سهم واقعی خود از ثروت ایجادشده نرسد و مصرف‌کننده نیز هزینه بیشتری پرداخت کند. با اصلاح این زنجیره، حتی بدون افزایش سطح تولید می‌توان ارزش اقتصادی بخش کشاورزی را به شکل چشمگیری افزایش داد.

افزایش پنج تا ۱۰ برابری تولید با اصلاح یک نهاده

وی با اشاره به نقش فناوری‌های نوین در توسعه کشاورزی گفت: اصلاح نهاده‌هایی مانند بذر، نشا، نهال، کود، سم و دیگر ورودی‌های تولید، یکی از محورهای فعالیت دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران است.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران افزود: در برخی پروژه‌های عملیاتی که با کشاورزان اجرا شده، تنها با تغییر یک نهاده، از جمله استفاده از نشاهای پیوندی، میزان تولید محصول بین پنج تا ۱۰ برابر افزایش یافته، بدون آنکه میزان مصرف آب بیشتر شود.

ابراهیم‌زاده موسوی بیان کرد: استفاده از فناوری‌های نوین افزون بر افزایش تولید، می‌تواند مصرف سموم را نیز کاهش دهد و در مواردی به حذف مصرف سم منجر شود؛ موضوعی که از منظر سلامت عمومی، کیفیت محصول و امکان صادرات محصولات کشاورزی اهمیت فراوانی دارد.

وی ادامه داد: اگر اصلاح نهاده‌ها با مدیریت آبیاری، پوشش‌های محافظتی، روش‌های نوین کشت، فناوری‌های هوشمند و ارتقای دانش بهره‌برداران همراه شود، ظرفیت افزایش تولید محصولات کشاورزی کشور از ۱۳۰ میلیون تن فعلی به بیش از ۴۰۰ میلیون تن وجود دارد؛ هرچند تحقق این هدف به برنامه‌ریزی، استمرار، حمایت سیاستی و حکمرانی مناسب نیاز دارد.

 توسعه دریامحور در مسیر امنیت غذایی

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران از توسعه دریامحور و توسعه سواحل به‌عنوان یکی از مأموریت‌های جدید این مجموعه نام برد و گفت: ایجاد دانشکده توسعه دریامحور در دستور کار قرار گرفته، ردیف آن نیز تصویب شده و دو ایستگاه در قشم و چابهار برای پیشبرد این برنامه در حال تجهیز است.

ابراهیم‌زاده موسوی افزود: گروه‌های مختلف دانشکدگان از جمله شیلات، باغبانی، توسعه روستایی و سایر حوزه‌های تخصصی، در این طرح نقش خواهند داشت و هدف، توسعه معیشت ساحلی، ایجاد اشتغال و بهره‌برداری علمی از ظرفیت‌های اقتصادی مناطق ساحلی است.

وی با اشاره به مقایسه ارزش‌آفرینی سواحل در ایران و جهان اظهار کرد: در جهان به‌طور متوسط از هر کیلومتر ساحل حدود سه میلیون دلار ثروت ایجاد می‌شود، در حالی که این رقم در ایران حدود ۷۰۰ هزار دلار است. این فاصله نشان‌دهنده ظرفیت قابل‌توجه کشور برای توسعه فعالیت‌های دریامحور است.

 تصمیم‌گیری کشاورزی بر مبنای مزیت هر منطقه

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با تأکید بر ضرورت توجه به مزیت نسبی مناطق گفت: امنیت غذایی به معنای افزایش تولید هر محصول در هر نقطه از کشور نیست؛ بلکه باید مشخص شود هر منطقه با توجه به آب، خاک، اقلیم و توان اکولوژیک خود، چه محصولی را با چه سطحی از بهره‌وری و پایداری می‌تواند تولید کند.

ابراهیم‌زاده موسوی افزود: ممکن است تولید یک محصول در منطقه‌ای به دلیل محدودیت منابع آب یا شرایط اقلیمی توجیه نداشته باشد، در حالی که همان منطقه برای تولید محصولی دیگر، ارزش اقتصادی و بهره‌وری بیشتری داشته باشد.

وی بیان کرد: در محصولات راهبردی مانند گندم، برنج، دانه‌های روغنی، گوشت قرمز، مرغ و تخم‌مرغ، تأمین نیاز کشور اهمیت بالایی دارد، اما این تأمین باید با رعایت پایداری منابع، بهره‌وری، تاب‌آوری و مزیت‌های سرزمینی دنبال شود.

اجرای ۳۵۰ طرح کاربردی و ارائه فناوری‌های آماده بازار

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران از اجرای حدود ۳۵۰ طرح کاربردی با مشارکت بخش‌های خصوصی و دولتی در سال گذشته خبر داد و گفت: این طرح‌ها در حوزه‌های متنوعی از جمله صنایع پتروشیمی، کشاورزی، محیط‌زیست و سلامت اجرایی شده‌اند.

ابراهیم‌زاده موسوی افزود: در حوزه انتقال فناوری، هر سال بین ۱۰ تا ۱۵ دستاورد دانشکدگان در نمایشگاه فن‌بازار وزارت علوم ارائه می‌شود. این دستاوردها عمدتاً دارای سطح آمادگی فناوری بالا هستند و قابلیت ورود به عرصه اجرا و بازار را دارند.

وی با اشاره به بهره‌گیری از هوش مصنوعی در برنامه‌های دانشکدگان بیان کرد: فعالیت‌هایی برای پایش و طراحی داشبورد امنیت غذایی کشور در دست اجرا است و در حوزه آموزش نیز هوشمندسازی و استفاده از ظرفیت‌های هوش مصنوعی در دستور کار قرار دارد.

پایلوت کنترل ریزگردها در تالاب صالحیه و طبس

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران از تفاهم‌نامه مشترک سازمان برنامه و بودجه، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران و فرهنگستان علوم در زمینه کنترل ریزگردها و مقابله با بیابان‌زایی خبر داد.

ابراهیم‌زاده موسوی گفت: برای اجرای این همکاری سه‌جانبه، دو پایلوت در کشور انتخاب شده است؛ یکی تالاب صالحیه در استان البرز و دیگری منطقه طبس که برنامه‌های اجرایی برای آن‌ها در حال طراحی و پیگیری است.

وی افزود: دامنه فعالیت‌های دانشکدگان بسیار گسترده است؛ از کشت گیاهان سازگار با بیابان در نجم‌آباد البرز و بررسی آلودگی جنگل‌های حرای قشم تا فعالیت‌های زیست‌محیطی صنایع پتروشیمی، مطالعات آلودگی و کریدورهای هوایی با شهرداری تهران، مدیریت آب صنایع و استفاده از پساب فاضلاب برای آبیاری و توسعه جنگل‌کاری در استان البرز.